Sayın Alver, “yeni nesil organize suç” kavramı bize ne anlatıyor?
Hüseyin Mesut Alver: Organize suçun temelinde gelir elde etme, nüfuz kurma ve bu nüfuzu koruma amacı var. Yeni olan, bazı grupların şiddeti nasıl örgütlediği ve kamuoyuna nasıl gösterdiği. Bir iş yerine yönelik silahlı saldırının görüntüsü sosyal medyada yayıldığında, saldırının etkisi o iş yerinin sahibiyle sınırlı kalmıyor. Aynı mahallede veya sektörde faaliyet gösteren başka insanlar da görüntüyü kendilerine yönelik bir tehdit olarak algılayabiliyor. Böylece tek bir eylem, daha geniş bir çevre üzerinde baskı kurmak için kullanılabiliyor.
Kolluk açısından bunun bir karşılığı var. Sokaktaki saldırıyı, dijital ortamda yayılan tehdidi ve mağdura iletilen para talebini ayrı olaylar olarak ele alırsanız aralarındaki bağı gözden kaçırabilirsiniz. Bunların aynı suç ilişkisine dayanıp dayanmadığını araştırmak, soruşturmanın yönünü değiştirebilir.
Baygaralar ve Daltonlar gibi yapılanmaları değerlendirirken hangi sorulara odaklanmalıyız?
Alver: Her yapılanmayı kendi dosyası, bağlantıları ve delilleri üzerinden incelemek gerekir. Aynı isimle anılan her kişinin örgütsel rolü aynı olmayabilir. Bir olayda silahı kullanan kişi sahada görünür. Talimatı verdiği, silahı sağladığı veya parayı yönettiği değerlendirilen kişiler ise çoğu zaman farklı deliller üzerinden tespit edilir. Bu rollerin ortaya çıkarılması, tek bir saldırının aydınlatılmasının ötesinde, benzer saldırıları mümkün kılan ilişkilerin çözülmesini sağlar.
Operasyonların etkisini de buradan okumak gerekir. Gözaltı ve tutuklama sayıları soruşturmanın ölçeği hakkında bilgi verir. Orta vadede asıl ölçü, grubun yeniden eleman bulma, silaha erişme, para toplama ve yeni bir saldırı örgütleme kapasitesinin ne ölçüde azaldığıdır. Bir yapılanma sahadaki kayıplarını kısa sürede telafi edebiliyorsa, onu ayakta tutan ilişkiler soruşturmanın merkezine alınmalıdır.
Gençlerin bu yapılara çekilmesinde sosyal medyanın rolü nedir?
Alver: Sosyal medya bazı gruplara kendilerini görünür kılma ve bir aidiyet duygusu pazarlama imkânı veriyor. Hızlı para, statü ve korunma vaadi, özellikle kendisine başka bir yol göremeyen gençler üzerinde etkili olabilir. Çevrim içi temas, mahalle veya arkadaş çevresinde kurulmuş ilişkilerle birleştiğinde bu etkinin artabileceğini hesaba katmalıyız. Her gencin bu yapılara yaklaşma nedeni farklıdır. Önleyici çalışma da bu farkı gözetmelidir.
Çocukların ve gençlerin suç ağlarına çekildiği durumlarda okulun, ailenin ve sosyal hizmetlerin erken devreye girmesini önemsiyorum. Kolluk soruşturması devam ederken bir genci o çevreye bağlayan baskının, tehdidin veya maddi bağımlılığın da anlaşılması gerekir. Aksi hâlde sahada bir kişi yakalanır, fakat örgütün yeni insanlara ulaşmasını sağlayan koşullar sürer.
TEM ile KOM arasında nasıl bir iş birliği kurulmalı?
Alver: Organize suç soruşturmalarında KOM’un uzmanlığı esas alınmalı. Dosyada terör bağlantısı veya terörün finansmanı şüphesi doğuran somut bulgular varsa TEM’in uzmanlığından da yararlanılabilir. Suçun hukuki niteliği, olayın kamuoyunda yarattığı infialden bağımsız olarak, dosyadaki olgular ve ilgili suçun unsurları üzerinden değerlendirilir.
İş birliğinin en somut karşılığı, bir birimin elindeki bilginin başka bir dosyadaki bağlantıyı aydınlatabilmesidir. Örneğin farklı illerde yürütülen iki soruşturmanın ortak bir silah tedarikçisine uzandığına dair bulgu çıkarsa, bu bilginin savcılık koordinasyonunda zamanında değerlendirilmesi önem taşır. Dosyanın niteliğine göre istihbarat, siber suçlar ve mali inceleme birimlerinin katkısı da gerekebilir. Savcılık koordinasyonu, hem görev paylaşımını hem de toplanan bilgilerin soruşturmada hukuka uygun biçimde kullanılmasını güvence altına alan çerçeveyi sağlar.
Kolluk teşkilatı içinde bu alana özel bir şube veya daire kurulmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Alver: İlk aşamada, iş yükünün yoğun olduğu büyükşehirlerde mevcut organize suç birimleri içinde uzman ekipler kurulmasını isabetli buluyorum. Bir ilçedeki kurşunlama, başka bir ilçedeki kundaklama ve üçüncü bir yerdeki haraç tehdidi ilk bakışta ayrı dosyalar olarak görülebilir. Uzman ekibin görevi, bu olayların aynı kişiler, finansman ilişkileri veya silah tedariki üzerinden birbirine bağlanıp bağlanmadığını araştırmaktır. Soruşturma başka bir ile uzandığında ekiplerin düzenli ve hızlı bilgi alışverişi yapabilmesi de gerekir.
Daire düzeyinde bir yapılanmayı değerlendirirken üç soruya bakarım. İller arası dosya yükü ne kadar? Mevcut birimler bağlantıları kurmakta nerede zorlanıyor? Yeni yapı, hangi yetki ve sorumluluğu daha açık hâle getirecek? Bu sorulara sahadan verilerle yanıt verilebilirse kurumsal değişiklik anlam kazanır. Başarısı da dosyalar arasındaki bağlantıların daha erken kurulması ve ortak soruşturmaların daha düzenli yürütülmesiyle ölçülür.
Bu yapılanmalar Türkiye’nin iç güvenliği açısından neden stratejik önem taşıyor?
Alver: Bir esnaf, tehdit edildiği hâlde ailesine veya çalışanlarına zarar gelmesinden çekinerek başvurmuyorsa, suç grubunun etkisi artık o tehdidin ötesine geçmiştir. Çevredeki başka işletmeler de benzer bir durumda sessiz kalmayı seçebilir. Kolluk, olayların gerçek boyutunu görmek için ihtiyaç duyduğu bilgiye ulaşmakta zorlanır. Suç grubu ise bu sessizlikten yararlanarak baskısını sürdürebilir.
Bu nedenle mücadeleyi üç sonuç üzerinden değerlendirmek gerekir. Tekrarlanan silahlı saldırılar azalıyor mu? Grupların silaha ve suç gelirine erişimi daralıyor mu? Mağdurlar ve tanıklar güven içinde başvurabiliyor mu? Bir mahallede esnafın tehdit karşısında başvuru yapabildiğini ve sonrasında da güvende kaldığını görmesi, kamu otoritesine duyulan güven açısından en somut sonuçlardan biridir.
Haber: İstanbul Gündem Gazetesi
